Tsonga
Rivulavuriwa e: Flag of Muzambhiki Mozambique
Flag of Afrika-Dzonga Afrika-Dzonga
Flag of Swaziland Swaziland
Flag of Zimbabwe Zimbabwe 
Region: Limpopo, Mpumalanga
Ntsengo wa Lavavulavulaka: 3,275,105
Muti wa ririmi: Niger-Congo
 Tsonga
 
Official status
Ririmi-ximfumo e: Flag of Afrika-Dzonga Afrika-Dzonga
Rilanguteriwa hi: no official regulation
Tikhodi ta ririmi
ISO 639-1: ts
ISO 639-2: tso
ISO 639-3: tso

Xitsonga (Tsonga, Thonga, Tonga, Gwamba, Shangaan, Shangana) - I ririmi leri vulavuriwaka edzongeni wa tiko ra Mozambique, en´walungwini na le vuxeni bya tiko ra Afrika-Dzonga, eSwazini xikan´we na le ka xiphemu xin´wani xa tiko ra Zimbabwe.

Leswinga ndzeni

Ku hangalaka ka vanhu hi mbanguEdit

Xitsonga xi vulavuriwa hi kwalomu ka 1,646,000 wa vanhu eswifundzenikulu swa Limpopo; Joni na Mpumalanga eAfrika Dzonga, ku hlanganisa na kwalomu ka 1.5 wa timiliyoni ta vanhu e Mozambhiki, na 19,000 wa vanhu eSwaziland. Ku ni 100,000 wa vanhu lava va vulavulaka Xitsonga (kumbe rin'we ra marhavi ya kona) eZimbabwe.

Xiyimo-mfumoEdit

Xitsonga i rin'wana ra tindzimi-mfumo ta Afrika-Dzonga.

Marhavi ya ririmi/Tinxaka ta Ririmi leriEdit

Marhavi ya ririmi ra Xitsonga ma vulavuriwa kuya fikela en'walungwini wa nambu wa Risavi eZimbabwe, ku hlanganisa na kuya fika eDzongeni ra KwaZulu-Natal. Hambileswi marhavi lawa ma twisisanaka, ku ni ku hambana loku twalaka hi kuya hi vumbangu na nhlohlotelo wa vukolonyi. Xitsonga xi ni maxaka ya le kusuhi ngopfu lawa ku nga: Xirhonga, lexi vulavuriwaka eMaputo, Mozambiki; na Xitshwa, lexi vulavuriwaka eNyembane, na Xihlengwe lexi kumekaka kuya eZimbabwe.

Marhavi lawa ma hambana hi mavulavulele. Xikombiso, eka Xitsonga xa le Afrika-Dzonga u nga ku: Xikwembu; EZimbabwe va ku: Chikwembu.

Marhavi lawa hinkwawo ma kume nhlohlotelo lowu nga ringaniki wa ririmi ra Xizulu naswona, eZimbabwe, hi ririmi ra Xindevele. Leswi swi hoxe marito lawa a ya nga ri kona eka Xitsonga xa khale.

Swikombiso swa marito lama lombiweke: ngqondo, gqoka, ricingo, qamba, Mugqivela... na swin'wana.

Nhlamuselo ya le handleEdit

Swin'wana swa leswi hlawulekisaka ririmi ra Xitsonga hi leswi landzelaka:

  1. Mitolovelo
  2. Ndhavuko
  3. Matsalele ya ririmi
  4. Mahlayele ya ririmi
  5. Mfuwo wa ririmi kumbe rixaka/tinxaka
  6. Maendlele ya swilo